[Blog] Het gevaar van eigen genen: hoe bosfragmentatie leidt tot inteelt

18 april 2016

Voor het overleven van soorten is het belangrijk dat er voldoende genetische diversiteit is. Caspar Verwer onderzocht hoe onze Colombiaanse partnerorganisatie Proyecto Primates de bruine slingeraap helpt overleven.

In de vallei van de Colombiaanse San Juan rivier, zo’n 350 kilometer ten noorden van de hoofdstad Bogotá, bevindt zich een langgerekt stuk bos van ongeveer 100 voetbalvelden groot, waar een groep van vijf apen leeft. In een vergelijkbaar bosgebied iets verderop slingeren drie soortgenoten door de kronen van machtige woudreuzen.

Nog niet zo lang geleden vormden deze acht apen één groep. Maar onlangs is hun leefgebied in tweeën gesplitst, toen, na een flinke storm, een kreek buiten haar oevers trad en enkele bomen ontwortelde. Het gevolg: de apen kunnen elkaar niet meer bereiken.

Inteelt verkleint overlevingskansen

Dat klinkt misschien sneu, maar het is méér dan dat. De drie geïsoleerde aapjes zijn namelijk twee vrouwtjes en een mannetje, zo weet primatoloog Andrés Link mij te vertellen. “De vrouwtjes zijn moeder en dochter.” En dat is problematisch: inteelt zorgt namelijk voor zwakker nageslacht, en verkleint daarmee de overlevingskansen van de soort. “Voordat de dochter geslachtsrijp is zullen we haar daarom moeten verplaatsen naar het bosgebied aan de overzijde van de rivier. Daar leeft een grotere groep van 23 slingerapen”, aldus Link. Zo’n overplaatsing is niet zonder risico: van tevoren is niet te zeggen of de aap zal worden geaccepteerd door de groep.

Fragmentatie

Op het eerste oog lijkt dit een unieke situatie, door noodlot of toeval ontstaan, maar in feite is het exemplarisch voor de situatie in de regio. Tot enkele decennia geleden was dit gebied nog geheel begroeid met tropisch regenwoud. Inmiddels bestaat het landschap uit ernstig gefragmenteerd bos. Veel woud is gekapt om plaats te maken voor veeteelt en – in toenemende mate - palmolieplantages. Link: “Door de fragmentatie van het bos zijn de overgebleven groepen slingerapen geïsoleerd geraakt. Zo wordt de uitwisseling van genen met andere groepen onmogelijk. En dat leidt op den duur tot uitsterving van de soort.”

Er zijn al gevallen van inteelt bekend. Een jaar geleden ontdekte Link tot zijn verrassing twee volledig witte slingerapen. "Bij mijn weten de enige twee albino’s van deze soort in het wild". Maar hun kleurloze vacht - hoe prachtig ook - duidt waarschijnlijk op inteelt, en is daarmee een droevig voorteken van hun uitsterving.

National Geographic filmde Link en de twee albino-aapjes

Uitwerpselen analyseren

Om dat te voorkomen is Link zo’n tien jaar geleden gestart met Proyecto Primates. Als zelfbenoemde ‘monkeyologist’ doet hij samen met zijn studenten van de Universidad de Los Andes onderzoek naar de apen in dit gebied. Tijdens ons veldbezoek wachtten we enkele keren tot we een monster kon nemen van verse uitwerpselen. Zodra we de poep op de grond hoorde vallen snelde Link erop af om het in zijn buisje te stoppen. De monsters worden in het lab geanalyseerd om de genetische variatie binnen de apenpopulatie in kaart te brengen.

Corridors

Naast onderzoek werkt Proyecto Primates aan oplossingen om de soort te helpen overleven: met steun van het landacquisitiefonds van IUCN NL wil de organisatie extra leefgebied aankopen. Ook werken ze aan het verbinden van belangrijke bosfragmenten door corridors aan te planten of bomen die spontaan opkomen te beschermen. De jonge boompjes hiervoor worden door Proyecto Primates uit lokale zaden opgekweekt en door vrouwen, mannen en kinderen van de dorpsgemeenschappen in de vallei aangeplant.

Van deze corridors profiteren ook andere soorten. In de halve week dat ik met Link in het veld rondliep zag ik bruine brulapen, witgezicht kapucijnapen, uilaapjes, een rivierotter, landschildpadden, capibaras, agouti´s en vleermuizen. De biodiversiteit in deze stukken bos is dus, ondanks de toenemende ontbossing, nog altijd verbluffend. Nu is het zaak om de stille genetische achteruitgang een halt toe te roepen door verdere fragmentatie tegen te gaan en gebieden weer met elkaar te verbinden. Alleen dan kunnen we ook in de toekomst nog genieten van de bruine slingeraap.

Het landacquisitiefonds van IUCN NL wordt mogelijk gemaakt door de Nationale Postcode Loterij.

DeelPagina delen met AddThis

Reactie toevoegen

Meer artikelen van: Caspar Verwer