Klimaatverandering verandert het leven op aarde

Het klimaat verandert. Omdat het klimaat voor een belangrijk deel de leefomstandigheden op de aarde bepaalt, heeft dit grote gevolgen voor de biodiversiteit en de mens.

In het bestaan van de aarde is het klimaat nooit constant geweest. Variërende zonneactiviteit, schommelingen in de stand van de aardas, het chaotische gedrag van de atmosfeer, vulkanische activiteit, verschuivingen van continenten en zeestromen zijn enkele factoren die het klimaat op aarde hebben beïnvloed. De mens is een factor die hier recent is bijgekomen. Sinds het begin van de industriële revolutie draagt de uitstoot van kooldioxide (CO2) en andere broeikasgassen bij aan de opwarming van de atmosfeer. Het vierde Intergovernmental-Panel for Climate Change (IPCC)-rapport stelt dat de huidige (versnelde) klimaatverandering zeer waarschijnlijk te wijten is aan de antropogene (ofwel door mensen veroorzaakte) uitstoot van broeikasgassen.

Temperatuurstijging
In de 20ste eeuw is de gemiddelde temperatuur op aarde met 0,6ºC gestegen. Het IPCC voorspelt een versnelling van het opwarmingsproces in de 21ste eeuw als de uitstoot van CO2 niet drastisch wordt beperkt. Volgens de laatste berekeningen staat de wereld de komende 100 jaar een gemiddelde temperatuurstijging te wachten van minimaal 2ºC en maximaal 4,5ºC. Afgaande op reconstructies van het klimaat van de afgelopen miljoenen jaren gaat men ervan uit dat de temperatuur nog nooit eerder zo snel is gestegen.

Gevolgen
We kunnen de gevolgen al zien. Gletsjers nemen bijna overal ter wereld in omvang af, het verspreidingsgebied van drijfijs op de Noordpool wordt jaarlijks kleiner en de droge periodes in Zuid-Europa duren steeds langer. De laatste jaren wordt de zuidkust van de Verenigde Staten steeds vaker geteisterd door zware orkanen en extreem hoge zeewatertemperaturen. In Nederland is de regenval - en daarmee de wateroverlast - toegenomen. Verder is de stijging van de zeespiegel een indirect effect van de opwarming. Ook de gevolgen voor de biodiversiteit worden zichtbaar. In Nederland verschijnen steeds meer zuidelijke soorten die door de mildere winters overleven. In het zuiden van Europa worden de effecten van verwoestijning steeds zichtbaarder. In Siberië en Canada dreigt de toendra te verdwijnen en daarmee een uniek ecosysteem. Klimaatdeskundigen waarschuwen bovendien dat bepaalde tropische regenwouden het niet redden als de droge perioden langer aanhouden.

Mitigatie en adaptatie
De problematiek rondom klimaatverandering is complex en daarom is er geen eenvoudige oplossing. Toch kan er veel gedaan worden met het wegnemen van de oorzaken (mitigatie) en het aanpassen aan de veranderde omstandigheden (adaptatie). Bij mitigatie gaat het om het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Enkele mitigatiemaatregelen zijn het opzetten van een markt voor CO2-credits, het planten van bomen, het vergroten van de energie-efficiëntie van apparaten en productieprocessen en het voorkomen van ontbossing. Hoewel met bepaalde maatregelen, zoals het planten van bomen, de uitstoot van CO2 kan worden gecompenseerd, zal een uiteindelijke oplossing moeten worden gevonden in het omschakelen van een economie die draait op fossiele energiebronnen naar een economie die draait op duurzame energiebronnen. Bij adaptatie kan het bijvoorbeeld gaan om het instellen van ecologische corridors of het instellen van waterbergende bufferzones langs grote rivieren. Deze maatregelen vergroten de veerkracht van een ecosysteem en anticiperen op een veranderend klimaat.

Wat doet IUCN NL?
IUCN NL neemt deel aan het landelijke klimaatprogramma HIER. Via het project Robuuste ecosystemen tegen klimaatverandering investeert IUCN NL in natuurherstel van aangetaste nevelbossen, bergbossen en koraalriffen. Een snelle klimaatverandering kan de nekslag betekenen voor deze biodiversiteitsrijke ecosystemen als ze zijn aangetast, maar adaptatiemaatregelen kunnen de veerkracht ervan weer vergroten.

• Het IPCC
• De HIER campagne