Water

Water is leven. Overal waar water stroomt, van woeste rivieren tot traag bewegende wetlands, zijn ecosystemen verweven met gemeenschappen en hun levensonderhoud. Maar groeiende uitdagingen brengen vitale waterstromen in gevaar. Wereldwijd neemt waterschaarste toe, terwijl overstromingen steeds vaker en heftiger voorkomen.^[1]OECD. (2025) Global Drought Outlook – Trends, Impacts and Policies to Adapt to a Drier World^[2]The Guardian. (2025). Nasa data reveals dramatic rise in intensity of weather events. Natuurbescherming maakt deel uit van de oplossing. IUCN NL verbindt daarom wateruitdagingen met mogelijkheden voor biodiversiteit, voedsel en rechtvaardigheid.

Headerfoto: Rivier in Suriname© Britta Jaschinksi / IUCN NL

Groeiende waterproblematiek

Veranderende klimaatpatronen, in combinatie met extremere weersomstandigheden, leiden tot droogte en tot frequentere en ernstigere overstromingen. Hoewel klimaatverandering de wateruitdagingen verergert, zijn de belangrijkste oorzaken zijn mijnbouw en andere winningsindustrieën, grootschalige landbouw, veranderingen in landgebruik en het omleiden van waterstromen. Dit betekent dat wateruitdagingen vaak het gevolg zijn van menselijke beslissingen over landgebruik en de daarmee samenhangende dynamieken van ontbossing en degradatie. Dit wordt vaak beïnvloed door grote economische belangen. Aangezien de oorzaken van biodiversiteitsverlies en milieudegradatie verband houden met uitdagingen op het gebied van water, draagt het aanpakken van deze oorzaken bij aan het oplossen van waterproblemen.

IUCN NL specialiseert zich in drie onderwerpen met betrekking tot water: waterzekerheid, waterrechtvaardigheid en waterbeheer.

Waterzekerheid

Water is een mensenrecht. Iedereen op aarde zou toegang moeten hebben tot schoon water, maar toch leven miljarden mensen nog steeds zonder water dat veilig beheerd wordt.^[3]UN Water. Human Rights to Water and Sanitation. Waterzekerheid vormt de kern van gezonde ecosystemen en veerkrachtige gemeenschappen. Het betreft de toegang tot veilig, voldoende en schoon water voor onze gezondheid, ons levensonderhoud en onze ecosystemen. Toegang tot water vormt ook de basis van voedselzekerheid, aangezien de landbouwproductie sterk afhankelijk is van schoon en voldoende water.

Waterzekerheid in verantwoord beheer van ecosystemen

Via de Ecosystem Alliance werkten we met de natuur om het levensonderhoud van mensen met weinig middelen te verbeteren en een inclusieve economie op te bouwen door middel van participatief en verantwoord beheer van ecosystemen. Waterzekerheid speelde een belangrijke rol in om gemeenschappen in staat te stellen om actief deel te nemen aan en invloed uit te oefenen op het duurzame beheer van ecosystemen.

‘Het vermogen van een bevolking om duurzame toegang te waarborgen tot voldoende hoeveelheden water van aanvaardbare kwaliteit voor het in stand houden van bestaansmiddelen, menselijk welzijn en sociaaleconomische ontwikkeling, voor het waarborgen van bescherming tegen door water overgedragen vervuiling en watergerelateerde rampen, en voor het behoud van ecosystemen in een klimaat van vrede en politieke stabiliteit.’

• Definitie van waterzekerheid van de Verenigde Naties^[4]Un Water. (2013). What is Water Security? Infographic.

Waterrechtvaardigheid

Waterbronnen zijn onlosmakelijk verbonden met ecosystemen, gebieden en het levensonderhoud van mensen. Toch staan waterbronnen in veel boslandschappen steeds meer onder druk door niet-duurzaam landgebruik, winningsindustrieën en oneerlijk bestuur.

Een gebrek aan water treft iedereen, maar wanneer water vervuild of schaars is, neemt de ongelijkheid toe; vrouwen, inheemse volkeren, jongeren, boeren en vissersgemeenschappen dragen een onevenredig zware last van wateronrechtvaardigheid. Waterrechtvaardigheid is sterk intersectioneel.^[5]IUCN NL.(2026). Report: Interweaving waters, forests, and communities – Strategies and lessons for water justice Elk probleem dat zich in landschappen voordoet – of het nu gaat om kunstmatige schaarste, kwikverontreiniging of rivieromleiding – weerspiegelt schrijnende machtsongelijkheid die wordt aangedreven door winningsindustrieën zoals mijnbouw en industriële landbouw.

De export van grondstoffen die grote hoeveelheden water vergen, zoals rundvlees, legt een enorme druk op de watervoorraden in de producerende landen, bijvoorbeeld in het Colombiaanse Amazonegebied. Dit leidt tot aantasting van bossen, biodiversiteitsverlies en toenemende waterschaarste. Samen met onze lokale partners willen we daarom ontbossing en milieudegradatie die verband houden met waterproblemen stoppen. Daarnaast ondersteunen we het werk van milieuactivisten. Steun aan inheemse bewoners en grassroots organisaties is cruciaal om waterrechtvaardigheid te bereiken.

Lokaal waterbeheer versterken

Met het programma Forests for a Just Future van de Green Livelihoods Alliance heeft IUCN NL bijgedragen aan een duurzaam en inclusief beheer van tropische bossen, op een manier die klimaatmitigatie, watervoorziening, biodiversiteit en mensenrechten bevorderde en het levensonderhoud van inheemse bewoners en lokale gemeenschappen waarborgde. In de Filippijnen hebben we bijvoorbeeld het werk van inheemse waterverdedigers versterkt.

In Bolivia hebben we via Forests for a Just Future bijgedragen aan oplossingen voor de watercrisis in het Chiquitano Dry Forest. Met ons nieuwe project Roots of Resilience zetten we onze inspanningen voort om bosverlies en -degradatie tegen te gaan om met inclusief waterbeheer de bronnen, de biodiversiteit en het levensonderhoud van lokale gemeenschappen in stand te houden.

Waterbeheer

Rivieren, meren en andere waterrijke ecosystemen zijn aanzienlijk achteruitgegaan als gevolg van onder andere vervuiling en habitatvernietiging, waarbij sinds het jaar 1900 meer dan de helft van de wereldwijde wetlands verloren is gegaan.^[6]UNDP. Water governance. Er is effectief, goed gecoördineerd waterbeheer nodig voor toegang tot water en effectief management van land en ecosystemen.

Grondwater is een essentiële hulpbron voor zowel mens als natuur. Toch worden grondwaterstanden en -kwaliteit vaak niet gemeten, onvoldoende gerapporteerd en over het hoofd gezien. Wereldwijd heeft overmatige onttrekking van grondwater ernstige gevolgen voor gemeenschappen en ecosystemen. Dit is ook het geval in de Chiquitana in Bolivia, waar overmatig gebruik van veehouders de waterbalans van het ecosysteem verstoort.

Fluviaal bestuur verwijst naar het geïntegreerde beheer, de administratie en de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor rivierbekkens, stroomgebieden en de ecosystemen waarvan ze deel uitmaken. Voor adequaat bestuur is het essentieel om bruggen te slaan tussen overheidsinstellingen, particuliere belanghebbenden en lokale gemeenschappen door een grensoverstijgende aanpak toe te passen.

Natuurherstel kan sterk bijdragen aan gezonde waterstromen. Nu wereldwijd de helft van de wetlands verloren is gegaan, draagt het herstel van veengebieden, meren en andere wetland-ecosystemen niet alleen bij aan klimaatoplossingen, maar ook aan schoon drinkwater en veerkrachtige gemeenschappen.

Europees waterbeheer: onze wetlands herstellen

Samen met het REWET-consortium onderzoeken we het volledige potentieel van Europese wetlands om een uitgebreid inzicht te krijgen in hoe wetlands het best kunnen bijdragen aan klimaatmitigatie en -adaptatie. Grootschalig herstel is essentieel om deze ecosystemen nieuw leven in te blazen en hun natuurlijke functies te herstellen. Een belangrijk aandachtsgebied van het programma is de implementatie van EU-beleid, waaronder de Natuurherstelwet.With the REWET consortium, we study the full potential of European wetlands to develop a comprehensive understanding of how wetlands can best contribute to climate mitigation and adaptation. Large-scale restoration is essential to revive these ecosystems and restore their natural functions. A key focus area of the programme is the implementation EU policies, including the Nature Restoration Law.

Onze benadering van water

In samenwerking met een breed scala aan partners, waaronder lokale natuurorganisaties, overheden, bedrijven en onderzoeksinstituten, hanteert IUCN NL een holistische aanpak om de uitdagingen van vandaag het hoofd te bieden.
We werken op de nexus van water, biodiversiteit en mensen, met een op de context gebaseerde benadering. Integrated Water Resources Management (IWRM) is bijvoorbeeld een systematische, sectoroverstijgende aanpak die gecoördineerde ontwikkeling en beheer bevordert.^[7]UNEP. Integrated water resources management. Community-based water management is een benadering die zich richt op lokale zeggenschap en participatie en die de verantwoordelijkheid van de gemeenschappen voor watersystemen erkent, vaak in landelijke of inheemse contexten.

Om de beste aanpak te bepalen, werken we nauw samen met lokale partners en gemeenschappen, waarbij we gebruikmaken van de visie en kennis van lokale bewoners, organisaties en instellingen. Een inclusieve, bottom-up benadering staat centraal in al ons werk. Effectieve en duurzame oplossingen voor wateruitdagingen moeten lokaal verankerd, contextgebonden en gebaseerd zijn op zorgzaamheid en wederkerigheid.