Opmerkelijke soorten zoals de woestijnregenkikker en diepzeeweekdieren in gevaar volgens de IUCN Rode Lijst

Gland, Zwitserland, 9 juli 2026 (IUCN) – Diepzeemijnbouw bedreigt meer dan de helft van de weekdieren die afhankelijk zijn van hydrothermale bronnen, zo blijkt uit de vandaag gepubliceerde update van de IUCN Rode Lijst van bedreigde soorten™. In Australië is de status van de numbat verbeterd dankzij decennia van natuurbeschermingsmaatregelen, hoewel het voortbestaan van het buideldier afhankelijk is van voortdurende inspanningen. In Namibië en Zuid-Afrika hebben de diamantwinning en voorgestelde industriële ontwikkelingen de woestijnregenkikker – een soort die populair is op sociale media – met uitsterven bedreigd.

Headerfoto: Ernstig bedreigd (Lirapex felix) © Chong Chen

De Rode Lijst van de IUCN omvat nu 175.909 soorten, waarvan er 49.505 met uitsterven worden bedreigd.

‘Het leven op aarde heeft zich aangepast om te overleven in de meest extreme en uitdagende leefgebieden, zoals diepzeeweekdieren die rond extreem hete warmwaterbronnen leven of de woestijnregenkikker die zich in het zand ingraaft. Nu de druk op de biodiversiteit wereldwijd toeneemt, worden zelfs de soorten met de meest ingenieuze overlevingsstrategieën bedreigd. Maar laten we niet vergeten dat er een duidelijke uitweg uit de biodiversiteitscrisis is: natuurbehoud werkt, dat blijkt keer op keer. Door de verbazingwekkende verscheidenheid aan biodiversiteit op deze planeet te beschermen, kunnen we een leefbare omgeving behouden voor zowel mensen als wilde dieren’,aldus dr. Grethel Aguilar, directeur-generaal van de IUCN.

Diepzeemijnbouw bedreigt inheemse weekdieren

Volgens de Rode Lijst van de IUCN loopt 62 procent van de wereldwijd bekende endemische weekdieren bij hydrothermale bronnen (125 van de 201 soorten) het risico uit te sterven als gevolg van diepzeemijnbouw naar waardevolle mineralen. Deze weekdieren – waaronder slakken, zeeslakken, mosselen, kokkels en keverslakken – komen alleen voor op dieptes tot 5.000 meter onder zeeniveau, rond bronnen waar water met een temperatuur van meer dan 450 graden Celsius uit spuit. Veel van deze soorten zijn pas in de afgelopen tien jaar ontdekt en worden nu al met uitsterven bedreigd door menselijke verstoring van hun leefgebied. De verkenning van de zeebodem en de winning van mineralen, waarnaar de vraag voor gebruik in nieuwe technologieën steeds groter wordt, veroorzaken sedimentpluimen die de dieren verstikken, waardoor hun vermogen om te ademen en voedingsstoffen uit het omringende water op te nemen wordt aangetast. Zo is Lirapex felix – een kleine slak die zo is genoemd vanwege het geluk dat de onderzoekers hadden bij het vinden ervan – vandaag op de Rode Lijst geplaatst als ‘ernstig bedreigd’ vanwege de voortdurende mijnbouwverkenning in de Indische Oceaan. Veel soorten bij hydrothermale bronnen worden met soortgelijke bedreigingen geconfronteerd, aangezien hydrothermale bronnen buiten de territoriale wateren van landen worden onderzocht voor mijnbouw, waarbij de contracten door veel verschillende landen worden beheerd.

De wereldwijde beoordeling van endemische weekdieren bij hydrothermale bronnen laat ook de waarde zien van beschermde en behouden gebieden, waar mijnbouw niet is toegestaan. Meer dan 30 soorten bij hydrothermale bronnen wereldwijd worden aangemerkt als ‘niet bedreigd’ dankzij het feit dat ze in beschermde mariene gebieden leven, zoals Provanna exquisita, een sierlijke slak die uitsluitend voorkomt in het Mariana Arc of Fire National Wildlife Refuge in de Stille Oceaan.

‘Deze wereldwijde beoordeling laat zien dat weekdieren die endemisch zijn voor diepzee-hydrothermale bronnen tot de meest bedreigde diergroepen behoren, op een cruciaal moment voor hun toekomst. Ons nieuwe inzicht in de gevolgen van diepzeemijnbouw werpt licht op een nieuwe horizon in de wetenschap en het natuurbehoud en levert belangrijke informatie op nu de Internationale Zeebodemautoriteit deze maand in Jamaica bijeenkomt. Het standpunt van de IUCN is duidelijk: in 2021 stemde de Unie voor een moratorium op diepzeemijnbouw, tenzij alle risico’s in kaart zijn gebracht en het mariene milieu effectief wordt beschermd’, aldus prof. Julia Sigwart van Senckenberg Nature Research, de IUCN Red List-partner die deze beoordelingen heeft gecoördineerd.

Natuurbescherming werpt vruchten af voor de numbat, maar invasieve soorten blijven een bedreiging

De status van de numbat (Myrmecobius fasciatus) – het symbolische dier van West-Australië – is op de Rode Lijst van de IUCN verbeterd van ‘bedreigd’ naar ‘bijna bedreigd’. De numbat kwam vroeger wijdverspreid voor in Zuid-Australië, totdat katten (Felis catus) en rode vossen (Vulpes vulpes) werden geïntroduceerd en zich verspreidden, waardoor het aantal individuen tegen het einde van de jaren zeventig was geslonken tot ongeveer 300 dieren. Na onderzoek in de jaren tachtig door dr. Tony Friend, lid van de IUCN SSC Australasian Marsupial and Monotreme Specialist Group, en het opstellen van een herstelplan in 1994 hebben de regering van West-Australië en de Australian Wildlife Conservancy zich ingezet om de impact van verwilderde katten en vossen te verminderen door middel van het uitzetten van aas en roofdierbestendige omheiningen, terwijl fokprogramma’s in gevangenschap in de dierentuin van Perth en herintroducties hebben geleid tot de vestiging van ten minste vijf extra zelfvoorzienende populaties. Dankzij deze inspanningen zijn er nu tussen de 2.000 en 3.000 numbats. De soort beslaat echter slechts 0,04% van zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied, en aangezien verwilderde katten en vossen een grote bedreiging blijven vormen, is voortdurend beheer essentieel voor het voortbestaan en herstel van de numbat.

Vijf Australische buideldieren, die onlangs na een taxonomische herziening zijn erkend, zijn vandaag op de Rode Lijst van de IUCN als uitgestorven aangemerkt: de kleine borstelstaartkangoeroeratten (Bettongia haoucharae) en de kuifstaart-, zuidelijke, noordelijke en kleine kamstaartbuidelmuizen (Dasycercus cristicauda, D. archeri, D. woolleyae en D. marlowi), waarvan al minstens 60 jaar geen exemplaren meer zijn waargenomen. Hiermee komt het totale aantal uitsterfgevallen onder moderne zoogdieren in Australië op meer dan 40. Predatie door verwilderde katten en vossen is de belangrijkste oorzaak van hun achteruitgang, terwijl klimaatverandering een groeiende bedreiging vormt voor de overgebleven soorten.

Diamantwinning brengt de woestijnregenkikker in gevaar

‘Deze update van de IUCN Rode Lijst laat zien dat alleen al de verkenning van diepzeemijnbouw een bedreiging vormt voor kwetsbare soorten zoals diepzeeweekdieren. Juist omdat we nog veel te weinig weten over deze unieke ecosystemen, is grote terughoudendheid geboden bij activiteiten die onomkeerbare schade kunnen veroorzaken. Tegelijkertijd laat de verbetering van de status van de Australische numbat zien dat we met kennis de juiste maatregelen kunnen nemen om soorten te beschermen en te herstellen’, aldus Atze van der Goot, Expert Ecology & Nature Conservation bij IUCN NL.