Versterken van de veiligheid van natuur- en mensenrechtenverdedigers 

vorige

Dit is het laatste nieuws

Donderdag 22 januari 2026

Natuur- en mensenrechtenverdedigers worden wereldwijd ernstig bedreigd. Om hier iets aan te doen, voerde IUCN NL een driejarig programma uit in vijf landen om de veiligheid en veerkracht te versterken van haar partners en de lokale gemeenschappen en oorspronkelijke bewoners waarmee zij samenwerken in bosgebieden. We werkten hiervoor samen met Protection International, dat hen trainde en ondersteunde bij het herkennen van risico’s en het ontwikkelen van strategieën om hun veiligheid en welzijn te versterken. 

Header foto: De Climate Action Champions © Andrew Kartende 

Natuur- en mensenrechtenverdedigers, met name vrouwen, worden geconfronteerd met ernstige bedreigingen voor hun veiligheid, zoals ook blijkt uit de rapporten ‘Standing with the people fighting for our planet’ en ‘Roots of Resilience’, beide gepubliceerd door Global Witness in september 2025. Uit deze rapporten blijkt dat sinds 2012 in totaal 2.253 (vrouwelijke) natuur- en mensenrechtenverdedigers (Ook bekend als de Engelse term (Women) Environmental Human Rights Defenders, of (W)EHRD’s) zijn vermoord of verdwenen, waarvan 146 in 2024. Aangezien deze rapporten zijn gebaseerd op gevallen met verifieerbaar bewijs, ligt het werkelijke aantal doden en verdwijningen waarschijnlijk veel hoger. Veel incidenten worden niet gemeld uit angst, gebrek aan documentatie of beperkte media-aandacht, wat erop wijst dat de bedreiging voor (vrouwelijke) natuur- en mensenrechtenbeschermers groter en ernstiger is dan de cijfers aangeven.

Deze situatie benadrukt het cruciale belang van de bescherming van deze verdedigers, zodat zij hun waardevolle werk kunnen voortzetten om hun grondgebied, milieurechten (het recht op een schoon, gezond en duurzaam milieu) en biodiversiteit te beschermen. Deze bescherming komt in de vorm van preventieve maatregelen, zoals veiligheidstrainingen, maar ook in de vorm van financiële steun in geval van noodsituaties.

Natuur- en mensenrechtenverdedigers 

Natuur- en mensenrechtenverdedigers (ook bekend als Environmental Human Rights Defenders) zijn individuen of groepen die zich inzetten voor de bescherming van natuur en milieu en daarbij de mensenrechten verdedigen. Dit omvat onder andere het beschermen van land, water, bossen en biodiversiteit, het opkomen voor de rechten van inheemse en lokale gemeenschappen, en het onder de aandacht brengen van schadelijke projecten zoals mijnbouw, ontbossing of grootschalige infrastructuur. 

Natuur- en mensenrechtenverdedigers kunnen tot verschillende groepen behoren, bijvoorbeeld: 

  • Lokale gemeenschappen en oorspronkelijke bewoners, inclusief traditionele leiders en land- en waterbeschermers 
  • Vrouwenrechten- en vrouwengroepen, met name vrouwen die opkomen voor land, voedselzekerheid en water 
  • Boeren, vissers en bosgebruikers die hun bestaansmiddelen beschermen 
  • Lokale natuur, milieu- en mensenrechtenorganisaties (NGOs’s/CSO’s) 
  • Community rangers en parkwachters 
  • Journalisten en burgerjournalisten die schadelijke praktijken blootleggen 
  • Academici en onderzoekers die kritische kennis delen 
  • Jonge activisten en klimaatbewegingen 
  • Juristen en ‘paralegals’ die gemeenschappen juridisch ondersteunen 

Bescherming van verdedigers 

Als onderdeel van het programma Forests for a Just Future van de Green Livelihoods Alliance (GLA) hebben IUCN NL en haar partners gewerkt aan het verbeteren van de maatschappelijke ruimte, zoals vrije meningsuiting en ruimte om hun werk uit te oefenen, voor (vrouwelijke) natuur- en mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, zodat zij hun essentiële werk kunnen voortzetten. Om de maatschappelijke ruimte te verbeteren, is het belangrijk dat de partners van IUCN NL zich veilig en zeker voelen bij het uitvoeren van hun werk. Daarom hebben we samen met Protection International een driejarig ‘safety & security’ programma opgezet voor het versterken van onze partners in vijf landen: Bolivia, Ghana, Oeganda, de Filippijnen en Indonesië. Door de partners van IUCN NL in deze landen en de lokale gemeenschappen en oorspronkelijke bewoners waarmee ze werken te versterken – met training en veiligheidsplanning – zijn ze beter voorbereid en in staat om te reageren op risico’s en uitdagingen.  

* In de Filippijnen hebben we vanwege omstandigheden onvolledige gegevens (alleen gegevens beschikbaar voor 2022 en 2023). ** In Bolivia is het aantal vrouwen en mannen dat de workshop heeft bijgewoond onbekend.

Het safety & security programma heeft verdedigers en lokale gemeenschappen en oorspronkelijke bewoners op maat gemaakte begeleiding, middelen en training geboden. Samen met onze partners in Bolivia, Ghana, Oeganda, Indonesië en de Filipijnen hebben we een reeks activiteiten uitgevoerd, waaronder risico- en behoefteanalyses, workshops, de implementatie van veiligheidsprotocollen en follow-up begeleiding. Er werd speciale aandacht besteed aan natuur- en mensenrechtenverdedigers die extra kwetsbaar zijn, doordat gender-gerelateerd geweld en sociaal-culturele normen hun vermogen om op te komen voor hun rechten kunnen beperken.

Dankzij de drie jaar durende training en ondersteuning is veiligheidsbewustzijn onderdeel geworden van de dagelijkse denk- en werkwijze van de partners en de gemeenschappen waarmee zij werken. In totaal zijn 692 mensen getraind (245 vrouwen en 447 mannen). In de zomer van 2024 werden ook veiligheids- en beveiligingstrainingen georganiseerd in de DRC, toen de situatie in Goma zeer onstabiel en onveilig was als gevolg van de acties van M23, een gewelddadige rebellengroep die actief was aan de grens met Rwanda. Tijdens deze trainingen werden 9 maatschappelijke organisaties getraind, bestaande uit 59 mannen en 13 vrouwen.

‘Het was geweldig om te horen dat de meeste deelnemers aan het begin van het programma aangaven zich niet zo veilig te voelen, maar na afronding van het programma veilig en of zeer veilig. Doordat zij zich veiliger voelen en door te weten welke preventieve maatregelen ze kunnen nemen om de risico’s die ze als beschermers lopen te adresseren, kunnen zij hun belangrijke werk veiliger voortzetten.’ 

  • Antoinette Sprenger, senior expert environmental justice bij IUCN NL
Het proces van het identificeren van de bedreigingen tijdens de workshop met een van de gemeenschappen in Bolivia. © Protection International / IUCN NL

Daarnaast zijn er hand-outs gemaakt die organisaties kunnen gebruiken om zich voor te bereiden op verschillende situaties (zie de lijst met bronnen onderaan dit artikel [1]Hand-out Borders (EN) [2]Hand-out Grenzen (ES) [3]Hand-out Grenzen (FR) [4]Hand-out Geldtransfers (EN) [5]Hand-out Geldtransfers (ES) [6]Hand-out Geldtransfers (FR) [7]Hand-out Detentie (EN) [8]Hand-out Detentie (ES) [9]Hand-out Detentie (FR) [10]Hand-out Ondervraging (EN) [11]Hand-out Ondervraging (ES) [12]Hand-out Ondervraging (FR) [13]Hand-out Veilige ontmoetingen (EN) [14]Hand-out Veilige bijeenkomsten (ES) [15]Hand-out Veilige bijeenkomsten (FR) [16]Hand-out Bewaking (EN) [17]Hand-out Bewaking (ES) [18]Hand-out Bewaking (FR). 

De lessen 

Tijdens het driejarige programma zijn verschillende lessen geleerd die waardevolle inzichten bieden voor toekomstige initiatieven. Elk land heeft natuurlijk te maken met een andere context en andere uitdagingen: van de beperkte bekendheid van sommige lokale gemeenschappen in Indonesië met mensenrechtenconcepten tot de invloed van Zuid-Soedanese vluchtelingen in Oeganda en de impact van Chinese mijnbouwactiviteiten in Ghana. Sommige lessen zijn echter relevant voor alle contexten, zoals die in de onderstaande figuur.  

Noodfinanciering

Hiernaast heeft IUCN NL als onderdeel van de Green Livelihoods Alliance (GLA) ook noodfinanciering verstrekt, een flexibel financieringsmodel waar organisaties en individuen een beroep op kunnen doen. Dit financieringsmechanisme is in het leven geroepen om urgente steun te bieden aan lokale gemeenschappen en oorspronkelijke bewoners, GLA-partnerorganisaties en natuur- en mensenrechtenverdedigers in hun netwerk.

In de afgelopen vier jaar hebben we noodfondsen verstrekt aan 33 organisaties en individuen, waarvan het grootste deel werd gebruikt voor juridische bijstand, rampenbestrijding, veiligheids- en beveiligingsmaatregelen en dringende activiteiten.

Cirkeldiagram met de verdeling van noodfondsen

Het Forest for a Just Future programma

Met het programma Forests for a Just Future van de Green Livelihoods Alliance draagt IUCN NL bij aan een duurzamer en inclusiever beheer van tropische bossen, op een manier die klimaatmitigatie, watervoorziening, biodiversiteit en mensenrechten bevordert en de rechten en bestaansmiddelen van lokale gemeenschappen en oorspronkelijke bewoners beschermt.

Lees meer over het programma

Lees meer:

Wil je meer informatie? Neem dan contact op met:
Antoinette Sprenger
Senior Expert Environmental Justice
Full profile
Linkedin logo
Maartje Hilterman
Senior Expert Environmental Justice
Full profile

Lees meer

Index

Misschien vind je dit ook leuk