Roots of Resilience: bos en water beschermen in Bolivia

Foto’s op deze pagina: © Manuel Seoane / IUCN NL

Een vergeten bos in Bolivia

Het Chiquitano-droogbos, het kenmerkende ecosysteem van de Chiquitania-regio in het oosten van Bolivia, is een van de grootste en best bewaarde tropische droogbossen ter wereld, met meer dan 3.000 plantensoorten en 1.200 gewervelde diersoorten, waaronder de jaguar, de reuzenmiereneter en de manenwolf. Ongeveer 3 miljoen mensen zijn voor hun water, voedsel en levensonderhoud afhankelijk van dit droogbos, dat ook een van de meest kwetsbare en bedreigde ecosystemen op aarde is.^[1]Maillard, O. et al (2024). Public Policies and Social Actions to Prevent the Loss of the Chiquitano Dry Forest. Terwijl vochtige tropische bossen, zoals het Amazonegebied, de wereldwijde natuurbescherming domineerden, werd Chiquitano grotendeels over het hoofd gezien.

In 2025 had Bolivia met 620.000 hectare het op één na grootste verlies aan tropisch oerbos ter wereld en ‘overtrof’ daarmee de Democratische Republiek Congo – ondanks het feit dat het land 60% minder oerbos heeft.^[2]Goldman, E. (2026). Tropical Rainforest Loss Slowed in 2025, but Fire is a Growing Threat to Forests Worldwide. De Chiquitania-regio wordt gedomineerd door particuliere veebedrijven, gemechaniseerde sojaproductie en jaarlijkse bosbranden. In 2022 was de totale ontbossing in het Chiquitano-bos 2,8 miljoen hectare, wat neerkomt op 39% van het totale bosverlies in Bolivia. ^[3]Global Forest Watch. Bolivia Deforestation Rates and Statistics En wanneer bomen verdwijnen, verdwijnt ook het water.

Bos, water en mensen verbinden

De lokale gemeenschappen in de Chiquitania-regio begrijpen de samenhang van bossen en water goed. Toch zijn deze relaties slecht gedocumenteerd en wordt zelden meegenomen in de beslissingen over ruimtelijke ordening die worden genomen door lokale overheden en bedrijven in het gebied. Gemeenschappen beschikken niet over de gegevens en instrumenten om hun standpunt te onderbouwen, agrobedrijven hebben vaak geen kennis van het effect van hun activiteiten op waterbronnen.

IUCN NL werkt aan de water-bos-nexus en zet zich in voor inclusief waterbeheer dat de onderlinge afhankelijkheid van bossen, watersystemen, biodiversiteit en lokale bestaansmiddelen erkent. De partners van het Roots of Resilience-project passen een community-based water management-aanpak toe die gericht is op lokale zeggenschap en participatie. Zo maken we het mogelijk dat de verantwoordelijkheid van gemeenschappen voor watersystemen wordt erkend en dat de projectresultaten voor bos en biodiversiteit ook op de lange termijn behouden blijven.

Water-bos-nexus lokaal ondersteuningsmodel 

Voortbouwend op ons werk aan waterbronnenmodellering in de regio, ontwikkelt het Roots of Resilience-project een lokaal ondersteuningsmodel voor de water-bos-nexus voor drie gemeenten (San José, San Rafael en San Ignacio) met in totaal 117.357 mensen in vijftien gemeenschappen. Het model genereert kaarten die de waterbronnen van de gemeenschappen en de cruciale bosgebieden die deze beschermen weergeven, en biedt daarmee op bewijs gebaseerde inzichten om actieplannen en strategisch beleid te sturen voor gemeenschappen, agrobedrijven en lokale overheden. Hieraan werken we via drie outputdoelen.

• Feiten en hulpmiddelen. We ontwikkelen een model dat de samenhang tussen water en bos in kaart brengt, met daarin prioritaire bosgebieden, biodiversiteitshotspots en waterbronnen voor de gemeenschap in alle drie de gemeenten. Minstens 200 lokale actoren worden getraind in het gebruik van deze gegevens.
• Betrokkenheid, bewustwording en kennis. Via workshops versterken we de capaciteit van gemeenschappen, watercomités en lokale overheden om de bos-watersamenhang te begrijpen en ernaar te handelen. We betrekken ook agrobedrijven bij het werk op het gebied van rechten van de lokale gemeenschappen en bij de concrete stappen om hun praktijken te verbeteren.
• Actieplannen. Gemeenschappen en agrobedrijven stellen gezamenlijk actieplannen op voor bos- en waterbeheer, die worden gevalideerd via vergaderingen en rondetafelbijeenkomsten. Vervolgens worden ze gedeeld met gemeenten om te worden opgenomen in ruimtelijke ordeningsplannen en beleidsvorming.

Door hun dagelijkse activiteiten zijn vrouwen in de Chiquitania vaak de eersten die de gevolgen van waterschaarste en landonteigening te ondervinden. Daarnaast is hun kennis van watergebruik en bosbeheer van cruciaal belang. Daarom wordt in het hele project een genderbenadering gehanteerd.

Projectpartners Roots of Resilience  

IUCN NL verbindt, ondersteunt en versterkt. In ons internationale werk nemen onze lokale partners altijd ter plaatse het voortouw om ervoor te zorgen dat het lokaal verankerd, inclusief en duurzaam is. Naast het algemene projectmanagement van het Roots of Resilience-project zijn wij verantwoordelijk voor het faciliteren van de overdracht van expertise op het gebied van waterbeheer, biodiversiteit en de water-bos-nexus. We dragen ook bij aan het versterken van de capaciteit van lokale partners en gemeenschappen om bos- en waterbehoud in de Chiquitania-regio te bevorderen door middel van gecoördineerde activiteiten op zowel lokaal als mondiaal niveau.

De lokale partnerorganisatie Productividad Biosfera Medio Ambiente (Probioma) werkt al jaren samen met lokale gemeenschappen en heeft bewezen resultaten in het veld. In de Chiquitania werken ze aan initiatieven op het gebied van water en bos, terwijl ze een sterke band onderhouden met zowel overheden als gemeenschappen. De Hydrogeology Research Group (IHDRA) van de Katholieke Universiteit van Bolivia heeft zich gericht op het bestuderen van de hydrologische dynamiek in de Chiquitania-regio, met name de kwetsbaarheid van waterbronnen voor bosbranden en het monitoren van grondwater.

Verbinding met IUCN NL strategie

Onze projecten sluiten aan bij de drie onderling samenhangende pathways die zijn vastgelegd in onze strategie-update voor 2024–2026. Het project ‘Roots for Resilience’ sluit aan bij alle pathways:

• Klimaatbestendige landschappen met een rijke biodiversiteit;
• Natuurbeleid;
• Milieurechtvaardigheid.